.
.
شهر افوس در 38 كيلومتري شهرستان فريدن قرار دارد.
اين شهر در دل كوه بزرگ قوسي شكل و بسيار مرتفع از طرف شرق شهر به داران و از غرب به شهرستان اليگودرز، از سمت شمال به مركز و بخش بوئين مياندشت و از سمت جنوب به شهرستان فريدون شهر منتهي مي شود. وجود كوههاي بسيار بلند و بارندگي زياد در فصول مختلف سال در فصل زمستان به صورت برف در ارتفاعات و ايجاد برف انبارهاي فراوان در دره هاي عميق و گودال ها باعث شده است كه چشمه هاي بسياري از اين منطقه روان شود. مهمترين اين چشمه ها چشمه بزرگ قبله مي باشد. به همين علت شهر افوس را شهر چشمه ساران نيز مي گويند. وجود 1200 چشمه در اين شهر باعث ترويج و رونق كشاورزي شده است، به طوري كه اين شهر بيشترين سطح زير كشت انواع محصول را در منطقه به خود اختصاص داده است.
سرچشمه افوس
سرچشمه تا شهر 3 كيلومتر فاصله دارد و در دل كوهستان واقع شده است. آب آن به صورت آترين از زمين مي جوشد و جويبارهاي جاري شده آن تأمين كننده آب يكي از سرشاخه هاي زاينده رود مي باشند. طبيعت بكر و دست نخورده سرچشمه افوس بين شهر و سرچشمه و دامنه كوه قبله ساخته شده است و در اطراف آن، مناظر بسيار زيبا و طبيعي، چشم هر بيننده اي را به خود جلب مي كند. وجود مناظر طبيعي، ديدني، و چشمه ساران فراوان باعث جذب گردشگران و دوست داران طبيعت به اين منطقه شده است.
بقیه مطلب در ادامه متن
.
.
گرجستان به دلیل شرایط عالی جغرافیایی ، اقتصادی و انسانی در طول تاریخ مورد توجه حکام و حکو مت های مختلفی همچون عثمانی ، ایران و روسیه بوده و همیشه در گیر کلاف سردر گم و پیچیده ای از مناسبات و مخاصمات بوده است.
اوج این امر در ایران عصر صفوی 907 تا 1135 ه. ق می باشد.
شاه اسماعیل اول ، شاه طهماسب اول و شاه عباس اول بارها به گرجستان تاختند.شاه طهماسب در چهار حمله خود حدود سی هزار گرجی را به ایران کوچانید .شاه عباس طی حملات مکرر و ویرانگرانه خود نزدیک دویست هزار گرجی را به اجبار روانه ایران ساخت .گرجیهایی که در عصر صفوی به ایران وارد شدند در نواحی ای همانند بهشهر مازندران ،قزوین ،اصفهان و فارس سکنی گزیدند . در دوره افشاریه نیز قریب سی هزار گرجی به ایران کوچانده شدند.در دوره قاجار نزدیک بیست هزار گرجی به ایران کوچانده شدند.
گرجیها هم اکنون در نواحی مختلف ایران پراکنده اند . اما عمدتاً در شهر های فریدونشهر ،بوئین،میاندشت، نجف آباد ، اصفهان ، تهران ، افوس و روستاهای چغیورت ،سیبک ،خنگ ،نهضت آباد،داشکسن و آغچه زندگی می کنند.
در اکثر نقاط یاد شده گرجیها به زبان گرجی تکلم می کنند .اما در نواحی ای همانند بهشهر، خراسان،فارس و ...به دلایل مختلف از جمله تفوق فرهنگ و زبان های دیگر زبان گرجی فراموش شده است.فریدونشهر و بوئین میاندشت بزرگترین و اصلی ترین نواحی گرجی نشین ایران هستند.
گرجی های ایران همانند سایر اقوام ایرانی در مدت چهار قرن حضور خود در ایران در تلخ و شیرینی های تاریخ ایران شریک بوده اند .
پیدایش افوس
طبق سندی از پوست آهو که در دست آقای پاینده كشاورز افوسی هست كه حاوی فرمان شاه عباس دائر بر مهاجرت و اسكان این مردم در ناحیه افوس است. آفای پاینده از بازماندگان رؤسای گرجی نسبان بوده است .
در نیمه اول قرن یازدهم هجری بامر شاه عباس بزرگ طایفه ای از گرجیان مسلمان در ناحیه افوس ساكن شدند. این مردم بكشاورزی و دامداری اشتغال ورزیدند ودر سراسر دوره شاه عباس از حمایت این شاهنشاه برخوردار بودند. در طول نزدیك چهار قرن این مردم گرجی نسب با دیگر مردمان آمیزش و اختلاط پیدا نموده و افوسیهای امروزی از نسل آنها هستند.
لغت و لفظ افوس
درباره وجه تسمیه افوس روایات مختلف است، عوام معتقدند كه كلمه افوس از افسوس آمده و دلیل آنها هم اینست كه چون در گذشته زندگی این مردم با رنج و پریشانی همراه بوده همیشه افسوس می خوردند. چه گذشته آنها خوب بوده است. این افسوس برای آنها باقیمانده است. آنها میگفتند افسوس كه سیل آمد، افسوس كه یاغیان به این ده حمله كردند و جوانانمان را كشته و اموالمان را غارت كردند. چنین شد كه این سرزمین افسوس نامیده شد. اما زنی دانا و شیردل بنام بی بی خاتون به تبلیغ برخاست كه این كلمه افسوس اعتراض میكرد و سرانجام پیشنهاد نمود كه باید حرف (س) از حرف سوم افسوس كم شود، دیگران با او هم داستان شده و چنین شد كه كلمه افسوس به افوس تغییر نام داد.
اما احتمالاً نام افوس از كلمه افوسلیا كه اصولاً لفظی گرجی است آمده و مردم گرجی نسب نام طایفه یا سرزمین اولیه خود را به سرزمین تازه نهادند وافوس بدین سان رایج شد.
حیوانات
در افوس حیوانات منطقه معتدل سرد زندگی میكنند:
حیوانات اهلی گاو و گوسفند، بز، الاغ، اسب و قاطر نگهداری میشود. یونجه زارهای افوس مخصوص پرورش بز و گوسفند است و امروزه بیش از 5 هزار گوسفند و بز در افوس پرورش می یابد كه در زمینهای اطراف بصورت گله بچرا می روند در زمستان با علوفه خشك تغذیه میگردند. در حدود 1000 رأس گاو و گوساله در افوس نگهداری میشود و دامپروری چنان با كشاورزی تلفیق شده كه از آن جدا شدنی نیست. كشاورز افوسی با درآمدناشی از دامداری درآمد كم كشاورزی خود را جبران میكند. كشت زارهای وسیع یونجه بخاطر این امر توسعه یافته و هر زارع سعی میكند مزارع یونجه خود را گسترش دهد.( آمار و ارقام سال 1350 شمسی ، در حال حاضر با چهره جدید که تبدیل شدن روستا به شهر می باشد روز به روز از تعداد دام کاسته می شود .)
حیوانات وحشی مانند خرس، گراز، اقسام شكار، گرگ و روباه و شغال و خرگوش بفراوانی در كوهستان افوس وجود دارد. پلنگ نیز از حیواناتی است كه در این منطقه یافت میشود.
بازیهای محلی در افوس
در مواقع كم كاری و زمستان و تفریح در افوس و در صورت مساعد بودن هوا بازیهایی زیر با این نامها برگزار می گردد :
گوند ورشاله ، قارداختما ، گانگالی ، گوبازی ، ریگی پائین .
گوند ورشاله : در این بازی یكی از بازیكنان دست خود را در یك نقطه بطور ثابت در نقطه ای در روی زمین میگذارد و دیگر بازیكنان با مشت به پای پشت او می زنند هرگاه این شخص توانست با پای خود یكی از آنها را لمس كند جای خود را به او میدهد و به این ترتیب دیگر بازیگران شخص جدید را كتك می زنند.
قارداختما : به این ترتیب است كه هر یك از روی دیگر می پرند.
گانگالی : در این بازی یك نفر با یك پا راه می رود و با پای دیگر بازیكنانی را كه میخواهند به او نزدیك شوند كتك میزند. در این صورت شخصی كه بدنش با پای این فرد تماس میگیرد به وسط میدان آمده جای نفر اول را می گیرد.
گوبازی : گوبازی كه شخصی یك توپ كوچك را پرتاب میكند همبازی های او باید توپ او را بگیرند و به طرف بازیكنان مخالف پرتاب می كنند و بازی به همین ترتیب ادامه پیدا میكند.
ریگی پائین : ریگی پائین همان الک دولک است.
گنبد فلزی سبز رنگ در سرچشمه افوس
در سمت شمال غربی سرچشمه در حدود 20 متر بلندتر از كف سرچشمه آثار حوض سنگچین شده بچشم میخورد این حوض كه آبی سرد و زلال داشته در نظر مردم حوضی مقدس و متبرك بوده است و در طول زمان معجزاتی از آن بمنصه ظهور رسیده است. اعتقاد عمومی بر آنست زمانی كه حوض آب داشته( در حال حاضر به آن حوض نمی شود گفت به علت کم بودن آب ) همیشه جامی زرین مانند قایق روی آب گردش میكرده، اما این جام بنظر و دید همگان نمی آمده است وفقط افراد خیلی با ایمان و مؤمن آنرا میدیده اند. این افراد حق نداشتند كه جام را لمس كنند چه بمحض آنكه اراده گرفتن جام را داشتند جام ناپدید میگردید. این حوض كه اكنون هم پرچم سبز رنگی بر روی گنبد فلزی آن به اهتزاز است در نزد افوسیها فوق العاده مقدس میباشد. چه امروزه هم مشكل گشای زن و مرد افوسی است وافوسیان را سخت بر این حوض اعتقاد است.
دختران دم بخت با گذاردن عروسكی كوچك در شكافهای سنگی حوض بانتظار شوهر بخت خود را آزمایش می كنند. زنان شوهردار و بدون بچه عروسكی را در گهواره ای كوچك میخوابانند و بكنار حوض می نشینند و با خدای خود راز و نیاز میكنند، سپس سنگی كوچك و صاف را انتخاب نموده بدیوار حوض تكیه میدهند اگر سنگ به بدنه حوض بچسبد مراد آنان حاصل است و در صورت مراجعه به دكتر و دوا درمان سال آینده بقول خودشان صاحب پسر كاكل زری یا دختر گیسو مروارید خواهند بود.
علت مقدس بودن سرچشمه
معروفست كه وقتی خبر هجوم دسته ای از افغانها(مغولها) به افوس رسید مردم ، ده خود را ترك كرده با زن و بچه اثاثیه و اغنام و احشامشان به سرچشمه پناه بردند در سمت دیواره شرقی ارتفاعات سرچشمه توسط اهالی ده یک دیواره به عرض یک و نیم متر ساخته شده بود و سراسر ناحیه را در بر می گرفت که میتوان در مقابل مهاجمین و در پناه دیوار فوق بدفاع بپردازند، ساخت دیوار طوری است كه مهاجم بایستی از یك سربالائی تند خود را به محصورین برساند. (این دیواره در حدود سال 1138 هجری قمری یعنی 291 سال قبل برای مقابله با هجوم افاغنه ساخته شده، دیوار سنگچین است و هیچ مواد دیگری در آن بكار نرفته است. از این دیوار آثاری باقی نمانده است آن هم به دلیل استفاده از سنگها برای خانه ساختن در ده بعد از آن زمان )
در این صورت حمله به مهاجم آسان بوده و دفاع را ممكن میسازد. جنگ با دستجات افاغنه 3 روز بطول می انجامد وقتی كه آذوقه محاصره شدگان (اهالی افوس) رو به اتمام بوده و شكستشان قطعی، جوانی بلند بالا و رشید سوار بر اسب كبودی ظاهر شده و مردم را در جنگ با افاغنه ترغیب میكند .
این جوان شجاع پیشاپیش افوسیها به نبرد می پردازد، افوسیها بطوری تهییج شده كه با شدت و قوت بدون ترس بر دشمن حمله می آورند، افغانها كه انتظار چنین حمله ای را نداشته اند. مقاومت نكرده راه فرار در پیش میگیرند. بدین مناسبتها است كه سرچشمه نزد افوسیها مقدس و متبرك است.
عقیده عمومی بر آن است كه این جوان شجاع از غیب بكمك افوسیها آمده است، اما بنظر میرسد كه این جوان از مردم اطراف بوده وقتی كه مردم را به جنگ تشوییق میكند و پس از رفتن افاغنه این مرد بسرعت دور میشود. یادگار این جوان هنوز هم در اذهان مردم افوس زنده است.
آیا جشن حکومت زنان که در افوس اجرا میشده است در جای دیگر کشور نیز بوده است ؟
مراسم حكومت زنان در سه روستای " اسك" ‘ "افوس" و "توچه غار" در ایران گزارش شده است. در گذشته این مراسم دارای كاركردهای اقتصادی‘ اجتماعی ‘ سیاسی و حتی نظامی بوده است ولی امروزه بیشتر كاركرد اجتماعی آن به چشم می خورد. حكومت زنان در روستا‘ روزی اواسط بهاراتفاق می افتد كه همه مردان برای جمع كردن برف و مراسم " برفه چال" به خارج از روستا رفته و زنان زمام حكومت را در دست می گیرند. زنی با صفات تسلط در رهبری‘ جدیت در مدیریت و كاردانی انتخاب می شود. در ساختار حكومتی تعدادی وزیر منصوب می شود. مردان حق حضور در روستا را ندارند و تعدادی از زنان نگهبان داوطلبانه از روستا پالداری می كنند. حكومت یك روزه زنان بعدازظهر با ورود مردان به روستا پایان می یابد.
جشن محصول یا جشن حكومت زنان افوس
از جمله مراسم واعیادی كه مردم افوس بر پا می کردندبرگزاری جشن محصول یا جشن حكومت زن است. این جشن كه مصادف با برداشت محصول است.
زمان جشن
معمولاً 80 روز بعد از فروردین برگزار میگردد. جشن روز مخصوص نداشته و رسم چنان است كه در یكی از روزهای اواخر بهار انجمنی از ریش سفیدان و بزرگترها و تنی چند از زنان گیس سفید و مسن كه سرد و گرم روزگار را چشیده باشند تشكیل میگردد. وظیفه اصلی این انجمن تعیین روز قطعی برگزاری جشن است، ضمناً انجمن كمیته ای را كه میبایست مقدمات جشن را فراهم كند انتخاب مینماید. افراد در این كمیته وظیفه ای مخصوص دارند مهمترین وظیفه این هیئت انتخاب حاكم است كه پس از مشورت و گفتگوی زیاد ازبین زنان ده انتخاب می گردد.
خصوصیات حاکم
این حاكم باید خصوصیاتی داشته باشد. به حسن خلق و نیكوكاری معروف بوده رشید و بلند قامت باشد. جذبه و شهامت داشته باشد. آنچه در انتخاب یك حاكم دخالت زیاد دارد آن است كه مابین زنان محبوبیت خاص داشته باشد، خوب حرف بزند و امر و نهی كند در فرمانش ثابت قدم باشد. كسیكه بعنوان حاكم زنان انتخاب میگردد برای خانواده و همسرش افتخار بزرگی است.
گرچه همه مردم ده با هم همبستگی دارند اما حاكم شدن آرزوئی بوده كه همه زنان دارند. بعد از انتخاب حاكم زیر نظر او «رجال دولت» و اعیان مملكت انتخاب میگردد و جایگاهشان در بارگاه معین میشود، قراولانی نیز برای بارگاه و دروازه ها انتخاب میگردد.
